Biomasa: que é, tipos e a súa transformación en gas renovable

Descubre que é a biomasa, os principais tipos que existen e como esta fonte de enerxía sostible evoluciona cara ao biogás e o biometano.

Que é a biomasa: a biomasa é a fracción biodegradable de determinados residuos que aproveita a materia orgánica usada para producir enerxía.
Tipos principais de biomasa: biomasa natural, biomasa residual e biomasa producida por cultivos enerxéticos.
Como se transforma en enerxía: a transformación en enerxía prodúcese grazas a procesos térmicos ou de transformación. Os usos térmicos realízanse habitualmente coa queima de todo tipo de residuos forestais, pero tamén en forma de biometano ou gas verde: estes pódense inxectar na rede de gas e xa operan na actualidade, polo que xeran moita menos contaminación atmosférica ao non realizarse mediante a queima.
Vantaxes medioambientais: a biomasa é fundamental para dar unha segunda vida aos residuos medioambientais, xa que axuda a eliminalos e a xerar enerxía sen recorrer a combustibles tradicionais.
Papel na economía circular: o papel da biomasa é fundamental na economía circular ao axudar a transformar os residuos en enerxía.
Biomasa fronte ao biometano: aínda que en ambos os casos a súa procedencia é de orixe orgánica ou residual, o biometano, que posteriormente se transforma en gas verde ou biogás, utiliza procesos de distribución moito máis sinxelos ao poder inxectarse nas redes actuais con maior facilidade. En moitos casos, tamén contamina menos que a biomasa, ao ter procesos de creación moito máis respectuosos co medio ambiente.

Que é a biomasa?

Segundo a normativa do Parlamento Europeo, relativa ao fomento do uso de enerxía procedente de fontes renovables, a biomasa é “a fracción biodegradable dos produtos, residuos e refugallos de orixe biolóxica procedentes de actividades agrarias, incluídas as substancias de orixe vexetal e de orixe animal, da silvicultura e das industrias conexas, incluídas a pesca e a acuicultura, así como a fracción biodegradable dos residuos, incluídos os residuos industriais e municipais de orixe biolóxica”.

A biomasa é unha materia orgánica que se transforma para poder utilizala como fonte de enerxía. Pola ampla definición que acabamos de mencionar da directiva europea, a biomasa abrangue un amplo conxunto de materias orgánicas que se definen pola súa heteroxeneidade, tanto na orixe coma na súa natureza intrínseca, e que pode considerarse neutral nas súas emisións se as fontes das que procede son sostibles e se xestionan correctamente para xerar enerxía. Ese balance neutral refírese á emisión de gases de efecto invernadoiro, que poden ser maiores ou menores, en función dos métodos utilizados para a xeración.

Que tipos de biomasa existen?

O recurso natural máis habitual na xeración de bioenerxía procedente da biomasa é a madeira, que adoita utilizarse en forma de pellets, estelas, briquetas, serraduras ou leña. Coa combustión destes elementos procedentes da madeira e doutros elementos de orixe vexetal, adoitamos producimos calor, combustibles ou electricidade. En España, contamos cunha agricultura e gandería extensa e unha ampla produción agrícola e gandeira, que tamén son fontes de biomasa e nos permitiu xerar determinadas enerxías, como o biogás ou gas verde.

A biomasa divídese en tres grandes grupos:

Biomasa natural: producida na natureza sen a intervención humana. Sería o caso da madeira.
Biomasa residual: refugallos de natureza orgánica que orixinamos os humanos ou os animais. A biomasa residual é a clave para a sostibilidade e a produción de biometano, xa que o esterco é un dos residuos máis importantes para a súa xeración. Tamén se inclúen nesta clasificación os refugallos procedentes das augas residuais, chamados lodos, ou os residuos sólidos urbanos (fracción orgánica).
Biomasa producida por cultivos enerxéticos: cultivos destinados especificamente para crear biomasa. Entre estes podemos atopar o xirasol ou a remolacha azucreira. Este é o uso menos ecolóxico, xa que se destinan grandes hectáreas de terreo a un uso enerxético e non contribúe á economía circular.

Vantaxes e inconvenientes da biomasa

Se tivésemos que enumerar as vantaxes da biomasa a ámbito xeral, poderiamos mencionar as seguintes:

Xeración de emprego local e especialmente en zonas rurais ou en depresión: un exemplo diso é o noso biogás, que revitalizou o sector gandeiro con alternativas á venda tradicional de carne e leite nas ganderías bovinas, e supuxo un pulo nas zonas en depresión.
Redución das emisións de carbono e xofre grazas á utilización de grandes cantidades de lixo e refugallos ao utilizalas para xerar biomasa (non é o caso dos pellets, que proceden de madeira e restrollos). Isto é o que podemos denominar economía circular: a que permite xerar recursos a partir dos residuos.
A seguridade é maior no transporte e no almacenamento fronte ás fontes de enerxía tradicionais. No caso do gas verde, é aínda máis seguro porque non ten que transportarse polos medios tradicionais, como os pellets.
Ademais, xérase un activo nacional, ao poder garantir a subministración de enerxía sen depender doutros países. Este é o caso do gas verde, que nos permite xerar gas para fornecer á rede gasística tradicional, polo que se converte nun gas que podemos denominar renovable.

En canto ás desvantaxes da biomasa:

Os fertilizantes nitroxenados empregados nas producións agrícolas contaminan o medio ambiente. Este é o caso da biomasa procedente de cultivos creados especificamente, como os cultivos denominados “enerxéticos”.
Perda de áreas forestais en prol das plantacións destas especies vexetais. Isto é moi notable no caso das plantacións de árbores destinadas á produción de pellets, nas que se priman especies que medren rápido, como o eucalipto.
Empréganse grandes cantidades de auga nas plantacións agrícolas creadas especialmente para producir biomasa.
Uso de ferramentas, maquinaria e transporte que empregan combustibles tradicionais para producir biomasa, que ao final provoca un maior efecto invernadoiro e a deforestación.
As emisións de partículas que xera a biomasa son notables cando se realizan de forma deliberada e sen a xestión correcta.

Do biogás ao biometano: a evolución da biomasa

A biomasa residual nas súas diferentes formas (esterco, augas residuais e refugallos domésticos) pódese converter en biometano, que despois se transforma en gas verde ou biogás grazas ao upgrading.

A limpeza do biogás denomínase upgrading: é unha técnica que consiste na concentración de metano e na eliminación de gases non desexados. Este proceso, do que existen numerosas tecnoloxías dispoñibles (membranas, PSA, aminas…), permite introducir un gas (biometano) que cumpre coa especificación de calidade esixido na lexislación (PD-01), que, entre outras, require un mínimo de 90 % de metano para ser comercializado.

Ao contar con esa cantidade de metano, o biometano ou gas verde pódese transportar doadamente pola rede gasística actual, o que o converte nun gas renovable de doada distribución. Esta é unha das principais vantaxes, a ausencia de investimento nas infraestruturas que chegan ao consumidor final, fronte ás que son necesarias para usar biomasa procedente da madeira a través de redes de calor e frío, ou polo uso de pellets en calefacción doméstica, que requiren grandes investimentos para poder aproveitalas. O gas verde xa é unha realidade e está operativo: xera cada vez máis oportunidades e crece en número de plantas de forma exponencial nos últimos anos.

Usos principais da biomasa no fogar e na industria

Os principais usos da biomasa pódense resumir nos seguintes:

Usos térmicos: a biomasa é o compoñente fundamental das caldeiras propulsadas por biomasa (habitualmente mediante pellets, moi contaminantes) e tamén mediante a distribución organizada a domicilios particulares e industria mediante as redes de calor, que contan con centrais de xeración e distribución para facer chegar a enerxía.
Produción de electricidade: ao ser fonte de enerxía, a biomasa utilízase como outras fontes de enerxía (eólica, gas natural ou hidráulica).
O biometano ou o gas verde como enerxía de futuro: cómpre salientar as diferenzas entre a enerxía procedente da biomasa, a través dunha rede de calor ou directamente mediante a queima de pellets no fogar, e das empresas que fornecen gas verde ou biometano a través das canalizacións de gas natural:
1. O gas verde proporciona liberdade á hora de escoller a comercializadora desexada para consumir gas natural. As redes de calor e frío obrigan a subscribir contratos de permanencia de varios anos.
2. O gas verde ou o biometano distribuído contamina menos. As centrais de calor e frío utilizan numerosas materias contaminantes para poder distribuír a calor ou o frío, como os pellets, que xeran moita contaminación ao seu redor. Isto permítenos ser neutrais nas nosas emisións de CO₂ e contribuír a reducir o efecto invernadoiro cada vez que se utiliza.
3. O gas verde ou o biometano chega ás casas e ás empresas usando a rede de gas creada previamente e sen necesidade de cambiar ningunha instalación. As redes de calor e frío atópanse aínda no proceso de xerar canalizacións para chegar dende as aforas ás cidades e as vilas.
GNV ou gas natural vehicular: ademais do gas que nos chega a través das canalizacións existentes, o gas natural pode utilizarse en medios de transporte, mentres que a biomasa non se pode utilizar como combustible. Ademais, o gas natural vehicular conta coa certificación ECO, que se utiliza moito en frotas de vehículos de grandes empresas ou empresas locais de transporte ou mensaxería.

Preguntas frecuentes sobre biomasa e enerxía

A biomasa é unha enerxía totalmente limpa?
Todo depende da súa orixe e da xestión que se faga posteriormente dela. Se falamos da biomasa que se utiliza popularmente en forma de pellets, non é limpa. Ao contrario, a queima de pellets en fogares ou en redes de calor e frío son unha fonte de contaminación importante. Se do que falamos é doutro tipo de enerxías, como o gas verde, si podemos asegurar que se trata dunha enerxía neutral en emisións de CO₂ ao proceder dos residuos; a isto denomínase balance neto cero porque o CO₂ liberado durante a súa combustión foi absorbido previamente da atmosfera pola materia orgánica (plantas, residuos).
Que diferenza hai entre biomasa e biometano?
A principal diferenza é que a biomasa é a materia orgánica base (residuos agrícolas, forestais e orgánicos) que se usa como combustible sólido ou para producir enerxía, mentres que o gas verde (biometano) é un combustible gasoso refinado, obtido a partir da descomposición ou tratamento da devandita materia orgánica.
Podo usar biometano na miña caldeira de gas actual?
Abofé, o biometano ou gas verde funciona coas actuais caldeiras de condensación.
De onde sae a biomasa para xerar gas?
A biomasa para xerar gas procede principalmente dos residuos gandeiros, os refugallos municipais e as augas residuais.
Este tipo de enerxía é inesgotable?
Este tipo de enerxía é inesgotable porque procede dos residuos. Só se precisa a capacidade de transformación que Nedgia está a potenciar mediante alianzas con múltiples actores da industria; deste xeito poderase materializar un futuro no que a economía circular, a descarbonización e a subministración de enerxía de procedencia nacional sexa unha realidade.