O permafrost, que supón un cuarto do total da superficie da Terra, é unha mestura de terra, rochas e area que se mantén unida polo xeo. O seu derretemento supón unha ameaza para a humanidade, xa que se poden liberar gases de efecto invernadoiro.
Resumo rápido
- O permafrost é solo, rocha ou sedimento que permanece conxelado durante polo menos dous anos.
- Atópase sobre todo en rexións frías como Siberia, Alasca, Canadá ou Groenlandia.
- Non é o mesmo ca un glaciar: o permafrost é terreo conxelado, non unha masa de xeo en movemento.
- O seu desxeo preocupa porque pode liberar CO2 e metano.
- Este proceso pode reforzar o quecemento global.
Que é o permafrost?
O permafrost é unha capa de solo, rocha ou sedimentos que permaneceu conxelada durante máis de dous anos. Pode conter terra, area, restos orgánicos ou gases atrapados en zonas frías do planeta. Tamén se lle pode chamar permaxel, permaxeo, perxelisolo, perxelisol e solo permanentemente conxelado ou xeado.
O normal é que esta capa da Terra permanecese conxelada durante moitos máis anos que os dous que se establecen como a norma para que se poida denominar permafrost. Habitualmente esta capa da Terra permaneceu conxelada por séculos.
O permafrost cumpre varias funcións:
- Actúa como refrixerante natural do planeta ao permitir que as temperaturas se manteñan constantes. Para iso, en determinadas zonas, actúa equilibrando o clima facéndoo máis levadío, especialmente en zonas de moito frío.
- Mantén á raia o carbono do planeta. Unha das principais características do permafrost é que permite almacenar o carbono do planeta, é dicir, actúa como un protector natural fronte ao cambio climático e permítenos reducir as cantidades de CO2 que emitimos. Segundo as estimacións, o permafrost acumula preto de 1,5 toneladas de carbono que non se liberan á atmosfera.
- Permite edificar vivendas en zonas totalmente recónditas, xa que xera un solo firme sobre o que poder construír: o 60 % da superficie de Rusia está edificada sobre permafrost.
O permafrost é fundamental para a vida e para soster o equilibrio do planeta. Non se entendería a vida sen permafrost, xa que forma parte da propia natureza.
Permafrost: o significado deste termo
A orixe da palabra permafrost provén do inglés e trátase dun acrónimo composto pola unión de dous termos: permanent (permanente) e frost (xeado ou carazo). Significa «solo permanentemente conxelado», para referirse ás capas do subsolo que se manteñen a unha temperatura igual ou inferior a 0 °C durante polo menos dous anos consecutivos.
En galego utilízanse outras variantes, como perxelisol ou permaxel para denominalo. Cómpre salientar que, para que se poida considerar permafrost, debe manterse conxelado polo menos dous anos. Porén, este período é realmente moi pequeno con respecto á antigüidade real do permafrost que se atopa no planeta.
Diferenzas entre permafrost, glaciar, xeo estacional e capa activa
| Concepto | Que é? | Diferenza principal |
| Permafrost | Solo ou rocha conxelada durante polo menos dous anos | É terreo conxelado, non unha masa de xeo |
| Glaciar | Gran masa de xeo acumulada e en movemento | Está formado principalmente por xeo compacto. |
| Xeo estacional | Xeo ou solo conxelado temporalmente | Desconxélase cada ano |
| Capa activa | Capa superior que se conxela e desconxela cada tempada | Está encima do permafrost |
Onde está o permafrost?
O permafrost atópase maioritariamente no hemisferio norte, que contén o 25 % do permafrost do planeta. Nesta zona, estaría fundamentalmente na rexión do Ártico, en zonas de Rusia-Siberia, denominado como permafrost siberiano, Estados Unidos (Alasca), Canadá e Dinamarca (Groenlandia). No caso de España, atópase en zonas de alta montaña, pero en cantidades mínimas que non son relevantes.
Por que se está a derreter o permafrost?
O permafrost estase desconxelando polo quentamento da Terra. Un estudo, realizado recentemente pola revista Nature Climate Change, indica que, se aumentase a temperatura en 1 ºC sobre os niveis previos á industrialización, o permafrost que desaparecería sería algo maior que o tamaño da India, catro millóns de quilómetros cadrados. Se ese aumento fose de 2 ºC, chegaríamos a perder o 40 % do permafrost que existe na Terra. O Acordo de París estableceu como obxectivo fixar o quecemento global a menos de 2 ºC para tentar mantelo a 1,5 ºC: isto permitiría conservar gran parte do permafrost do planeta. Este quecemento está sendo especialmente acusado nas rexións árticas, onde hai un gran volume de permafrost.
Consecuencias do desxeo do permafrost
Liberación de CO₂ e metano
O permafrost, ao conter gran cantidade de materia orgánica, é moi propenso a liberar gases de efecto invernadoiro, como o CO2 e o metano. A liberación destes gases de efecto invernadoiro como o metano ou o carbono, causantes do aumento do CO2, provoca a eliminación da capa de ozono, a que nos permite protexernos dos raios solares e manter as temperaturas do planeta constantes. O carbono que se acumula no permafrost non é un carbono que poida asimilar a Terra, e isto aumentaría de forma artificial o cambio climático, como veremos no seguinte apartado.
Retroalimentación do cambio climático
A suba das temperaturas provoca un círculo vicioso con respecto ao permafrost. Ao aumentar as temperaturas desconxélase máis permafrost: isto produce que se liberen máis gases de efecto invernadoiro, como xa viamos no punto anterior, ao emitirse determinados gases, aumenta o CO2 e acelérase novamente o desxeo. Todo isto afecta ao cambio climático, xa que provoca o aumento das temperaturas.
Impacto en infraestruturas e ecosistemas
O desxeo do permafrost provoca migracións masivas de persoas, ao non poder seguir residindo nas zonas nas que o permafrost é fundamental para a vida. Á súa vez, prodúcense migracións masivas de animais, o que produce a concentración de especies que non están destinadas a convivir de forma natural. Isto causa que múltiples especies animais se desorienten e desaparezan. As rutas de xeo, como denominan as poboacións que habitan en zonas con abundante permafrost, son utilizadas dende hai séculos para saber por onde cazar e navegar. Se o permafrost se derrete, non saberán cales son as rutas máis seguras para navegar.
Virus, bacterias e restos orgánicos conxelados
Ao aumentar as temperaturas tamén poden orixinarse pragas de insectos ou liberarse determinados virus que levaban anos ocultos ou conxelados grazas ao permafrost. Ademais, numerosos virus están conxelados grazas ao permafrost. Mesmo epidemias como o ántrax víronse reavivadas polo desxeo do permafrost. No ano 2016, renos mortos hai anos en Siberia liberaron virus do ántrax ao desfacerse o permafrost. Isto provocou que se infectasen os rabaños da zona.
Que relación ten o permafrost co metano
O permafrost mantén retidas xigatoneladas de metano e dióxido de carbono no subsolo. A súa liberación progresiva produciría unha aceleración do quecemento global que, á súa vez, provocaría unha aceleración do derretemento do permafrost restante, fenómeno coñecido como proceso de retroalimentación do permafrost.
Por que o permafrost é importante para o clima global
O permafrost é clave para o clima global porque, como xa comentamos, permite manter baixo control numerosos ecosistemas. Isto impide que se liberen determinados gases que contribúen ao quecemento global do planeta, ademais de virus e bacterias. Alén diso, permite que se establezan determinadas poboacións que se aproveitan das posibilidades que brinda o permafrost á hora de realizar determinados asentamentos, que doutra forma se verían desprazados a novas localizacións para poder subsistir.
Accións que tomamos dende Nedgia para reducir o cambio climático
En Nedgia levamos moito tempo procurando que os recursos naturais permanezan a salvo. Unha das iniciativas que adoptamos é incorporar novos biocombustibles, como o biometano ou gas verde, e liderar o proceso de implementación desta tecnoloxía a través de múltiples acordos. Desta forma, aproveitamos todo o seu potencial, xa que inxectamos progresivamente á rede gasística española un gas máis sostible, respectuoso co medio ambiente e que se produce a ámbito local. De feito, España ten o terceiro maior potencial de produción de biometano en Europa, o que posibilita xerar unha enorme riqueza para o conxunto do país e para aqueles territorios que concentran un maior volume de residuos. Se queres saber máis sobre todos os proxectos que temos en marcha e a nosa visión, convidámoste a que visites a nosa sección Actualidade Nedgia.
Preguntas frecuentes sobre o permafrost
- Que é o permafrost?
O permafrost é solo, rocha ou sedimento que permanece conxelado durante polo menos dous anos consecutivos. Pode conter xeo, materia orgánica e gases atrapados, e atópase sobre todo en rexións frías do planeta. - Que significa permafrost?
Permafrost significa solo permanentemente conxelado. O termo utilízase para describir terreos que se manteñen a 0 °C ou menos durante un período mínimo de dous anos. - Onde se atopa o permafrost?
O permafrost atópase principalmente en rexións frías do hemisferio norte, como Siberia, Alasca, Canadá, Groenlandia e zonas árticas. Tamén pode aparecer en áreas de alta montaña. - Por que se derrete o permafrost?
O permafrost derrétese polo aumento das temperaturas, especialmente en rexións árticas. Cando a capa conxelada perde estabilidade, pode liberar carbono almacenado e alterar o terreo. - Que pasa se se derrete o permafrost?
Se o permafrost se derrete, pode liberar CO2 e metano, afectar os ecosistemas, modificar a paisaxe e danar infraestruturas construídas sobre terreo conxelado. - Que relación ten o permafrost co metano?
O permafrost pode conter materia orgánica conxelada. Cando se desconxela, esa materia pode descompoñerse e liberar gases como CO2 ou metano. - O permafrost é o mesmo ca un glaciar?
Non. Un glaciar é unha gran masa de xeo acumulada. O permafrost é terreo conxelado: solo, rocha ou sedimentos que permanecen xeados durante polo menos dous anos.
